Zannederdim ki hanımefendisin, meğer nefsini metâ eylemiş bir zen-i nâ-be-câ imişsin!

Bu söz, Osmanlı Türkçesi ve klasik edebiyat üslubuyla yazılmış ağır bir sitem, kınama ve hakaret içeren ifadeden oluşuyor. Günümüz Türkçesine yaklaşık olarak şöyle çevrilebilir:“Seni hanımefendi / iffetli, değerli bir kadın zannediyordum; meğer nefsini (kendini, bedenini) meta (mal, eşya, satılık şey) yapmış bir ahlaksız / yerinde olmayan kadınmışsın!”Kelime kelime açılımı:

• Zannederdim ki → Sanıyordum ki, zannediyordum ki
• hanımefendisin → Hanımefendi / saygın, iffetli, asil bir kadınsın
• meğer → Oysa, halbuki, demek ki (beklenmedik bir gerçeği ortaya çıkarma)
• nefsini → Kendini, bedenini, şahsını, arzusunu
• metâ eylemiş → Meta yapmış, mal haline getirmiş, satılık şey haline koymuş
  (Metâ: ticaret malı, satılan değerli eşya)
• bir zen-i nâ-be-câ imişsin
  • zen = kadın (eski Farsça-Türkçe kullanımda)
  • nâ-be-câ = yerinde olmayan, yersiz, uygunsuz, değersiz, haddini aşan, ahlaksız
    → “yerine yakışmayan bir kadın”, “ahlâksız kadın”, “rezil kadın”, “edepsiz kadın” anlamında çok ağır bir hakaret

Günümüz Türkçesiyle doğal ifadeler:

• “Hanımefendi sanmıştım seni, meğer kendini satılık mal etmiş bir ahlaksızmışsın!”
• “İffetli bir hanımefendi zannetmiştim, oysa kendini pazara çıkarmış rezil bir kadınmışsın!”
• “Saygın bir kadın sandım seni; meğer nefsini meta etmiş, edepsizliğin kitabını yazan bir kadına dönüşmüşsün!”

Örnek kullanım / hayalî bağlamlar:

1. Eski bir aşk/nişan hikâyesinde (en sık kullanılan bağlam)
   Bir erkek, sevdiği kadının aslında çok sayıda erkekle ilişki yaşadığını, hediyeler karşılığı yakınlık gösterdiğini veya “namus tacirliği” yaptığını öğrenince bu sözü söyler.→ “Bunca zaman terbiyeli, ağırbaşlı bir kız sanmıştım… Meğer her geleni kabul eden, kendini meta eylemiş bir zen-i nâ-be-câ imiş!”
2. Tarihî / edebî bir dedikodu veya itham
   Saray çevresinde veya konaklarda bir kadının “namus” skandalı çıkınca, rakip veya aldatılmış bir kişi tarafından kullanılır.
3. Modern uyarlama (ironik veya ağır alaylı)
   Günümüzde nadiren orijinal haliyle kullanılır ama benzer ruh haliyle şöyle denebilir:
   “Efendim, beyefendi kibar, kültürlü sanıyordum… Meğer her ortamda kendini satmaya çalışan bir tipmiş!”

Bu ifade çok sert ve aşağılayıcı bir dille yazılmıştır. Günümüz ortamında kullanılması halinde ağır hakaret davasına bile konu olabilir. Genellikle 18–19. yüzyıl divan şiiri, mektup, hikâye veya tiyatro metinlerinde (özellikle aşk entrikaları, aldatma, namus meseleleri anlatılırken) karşımıza çıkar.

Nedir,Neden,Nerede,Nasıl, Niçin,Hangi, Kim,kimdir,Nerede sorularına cevap bulacağınız blog sitesi. ...